Początki Szkolnictwa Technicznego w Polsce (wiek XIX)

Kiedy z inicjatywy Stanisława Staszica powstała 4 stycznia 1826 roku Szkoła Przygotowawcza do Instytutu Politechnicznego, nauczanie fizyki w tej Wyższej Szkole od samego początku odgrywało podstawową rolę.

Rys. 1. Rozkład zajęć studentów na pierwszym roku Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego

Rys. 1. Rozkład zajęć studentów na pierwszym roku Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego

Na rysunku 1 przedstawiono rozkład zajęć studentów na pierwszym roku. Czego na zajęciach z fizyki uczono? Program wykładu z fizyki opracowany przez Józefa Skrodzkiego i dyrektora Szkoły Kajetana Garbińskiego podany został w "Ogólnym programmacie kursów wykładać się maiących" na otwarcie roku akademickiego 1830/31 (rys. 2).

Rys. 2. "Ogólny programmat" kursów Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego

Rys. 2. "Ogólny programmat" kursów Szkoły Przygotowawczej do Instytutu Politechnicznego

Fizyka

Umiejętność ta, mająca liczne zastosowania w rolnictwie, handlu, sztukach i rękodziełach, należy do głównych przedmiotów, w których obierający zawód przemysłowiec doskonalić się powinien...

"

...zastanowi się obszerniey: nad własnościami ogólnymi ciał; nad siłą ciężkości; nad własnościami ciał w troiakiem stanie skupienia stałym, ciekłym i rozprężliwym; tudzież nad wymierzeniem ilości materyi w ciałach znayduiących się, czyli oznaczeniem ich gęstości. Przechodząc zaś w całey rozciągłości naukę o cieple, wskazać będzie iey zastosowania do ogrzania ciał stałych, do ulotnienia, parowania i dystylowania rozmaitych cieczy, do ogrzania mieszkań, urządzenia suszarni. Nie przepomni również o wskazaniu zastosowań, mówiąc o trzech innych działaczach, to iest: elektryczności, magnetyzmie i świetle. W końcu wyłoży meteorologiią, gdzie wytłómaczy odminay przez ogrzane powietrza w atmosferze zachodzące, iako też wszelkie wodne, elektryczne i optyczne, napowietrzne zjawiska.

"

Jest zdumiewające, jak nowoczesny był to program - przecież jeśli chodzi o elektryczność, to pierwsze dwudziestolecie dziewiętnastego wieku było okresem powstawania nauki o elektryczności reprezentowanej słynnymi doświadczeniami Volty, Oersteda, Ampera i Faradaya. Było to możliwe, ponieważ główny autor programu Józef Skrodzki był wysyłany przez władze oświatowe Królestwa Kongresowego do Niemiec, Holandii i Francji, gdzie poznawał i studiował problematykę fizyczną. Po powrocie do kraju był nie tylko współautorem programu z fizyki, ale też organizatorem pracowni fizycznej na Uniwersytecie, z której korzystali studenci Instytutu Politechnicznego. Niestety, po upadku powstania listopadowego Szkoła Przygotowawcza (a właściwie już Instytut Politechniczny po obsadzeniu wszystkich katedr) została zamknięta.