Wyniki badań nad łamaniem symetrii izospinowej
Publikacja Isospin-symmetry violation – kaons and beyond redagowana m.in. przez prof. Katarzynę Grebieszkow znalazła się na łamach The European Physical Journal A. Okładkę październikowej edycji zdobi ilustracja będąca częścią opublikowanego artykułu — to wyraz uznania dla prezentowanych wyników i ich znaczenia dla rozwoju współczesnej fizyki cząstek elementarnych.
W 2025 roku w czasopiśmie Nature Communications (16, 2849 (2025)) ukazała się publikacja będąca rezultatem współpracy eksperymentu NA61/SHINE z fizykami teoretykami. Praca dotyczyła łamania symetrii izospinowej w produkcji naładowanych i neutralnych mezonów K w zderzeniach jąder atomowych przy wysokich energiach. Kluczowy wkład w jej powstanie miały analizy przeprowadzone na Wydziale Fizyki Politechniki Warszawskiej przez dr. Wojciecha Brylińskiego i prof. Katarzynę Grebieszkow. Uzyskane wyniki wskazały na nieoczekiwaną asymetrię w produkcji kwarków u i d w oddziaływaniach silnych, otwierając nowe pole badań nad mechanizmami produkcji cząstek.
Od momentu publikacji zagadnienie to stało się przedmiotem intensywnego zainteresowania międzynarodowego środowiska fizyków. Obecnie liczne zespoły badawcze starają się lepiej zrozumieć jego naturę i znaleźć wyjaśnienie obserwowanej asymetrii.
Kolejnym ważnym etapem rozwoju badań nad tym zagadnieniem jest publikacja w czasopiśmie The European Physical Journal A (62, 213 (2026)). Jedną z trzech osób pełniących funkcję głównych redaktorów tej pracy była prof. Katarzyna Grebieszkow z Wydziału Fizyki Politechniki Warszawskiej, obok prof. Marka Gaździckiego i prof. Francesco Giacosa z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Publikacja podsumowuje wyniki i dyskusje międzynarodowych warsztatów naukowych ISO-BREAK 25, podczas których zestawiono najnowsze wyniki eksperymentalne z przewidywaniami modeli teoretycznych. Badania rozszerzyły się poza zderzenia jąder atomowych – oznaki łamania symetrii zaobserwowano również w anihilacji elektronów i pozytonów oraz w głęboko nieelastycznym rozpraszaniu elektronów na deuteronach. Wykazano, że obserwowana nadwyżka naładowanych mezonów K nad neutralnymi jest większa, niż przewidują obecnie stosowane modele teoretyczne, a jej pochodzenie pozostaje niewyjaśnione. Rozważane hipotezy obejmują m.in. różnice w częstości produkcji par kwark–antykwark u i d, wpływ silnych pól elektromagnetycznych oraz właściwości materii jądrowej o dużej gęstości.
Szczególnie istotne będą kolejne pomiary prowadzone w ramach eksperymentu NA61/SHINE, obejmujące m.in. zderzenia jonów tlenu oraz pionów z jądrami węgla. Pozwolą one sprawdzić, czy obserwowana asymetria występuje również w układach o symetrycznym składzie protonów i neutronów, a tym samym wykluczyć lub potwierdzić część proponowanych wyjaśnień. Ważnym celem dalszych badań jest również ustalenie, czy zjawisko ma charakter uniwersalny i występuje w różnych rodzajach oddziaływań, czy też zależy od warunków, w jakich powstają cząstki.


