Logo

Historia Wydziału Fizyki PW

Rozdział 2

Warszawskij Politechniczeskij Institut (1898-1905)

 

Nowy rozdział kształcenia technicznego zaczął się dopiero w 1898 roku, kiedy to, ponad 100 lat temu, ze zrywu patriotycznego społeczeństwa polskiego powstała wyższa szkoła politechniczna - "Warszawskij Politechniczeskij Institut", którego kontynuacją po kilkunastu latach - już jako uczelnia z nazwą polską - stała się Politechnika Warszawska. Choć przez pierwsze lata językiem wykładowym w WPI był rosyjski, to była to tylko cena za to, aby można było wychować inteligencję techniczną dla żyjącego narodu polskiego. Ta inteligencja, tu wykształcona i tutaj wychowana, w istotny sposób współdziałała w tworzeniu nowej, powstającej wkrótce państwowości. Historia tej Uczelni, to wspaniały przykład wychowawczy i patriotyczny dla naszej pracy dziś. Najbardziej monumentalny budynek Szkoły - Gmach Główny - zwieńczony był attyką, na której rzeźby dłuta Piusa Welońskiego, wyrażające ideowy program budynku, stanowiły alegorie Wiedzy, Chemii i Fizyki. (rys. 3).

Rzeźba wieńcząca Gmach Główny
Rys. 3. Rzeźba wieńcząca Gmach Główny Politechniki Warszawskiej

Gmach Fizyki
Rys. 4. Gmach Fizyki Politechniki Warszawskiej

Jak znaczącą rolę przywiązywano do nauczania fizyki świadczy fakt, że wśród pierwszych wzniesionych budynków (1899 - 1901) był Gmach Fizyki i Elektrotechniki (rys. 4). Kluczową rolę w projekcie i nadzorze budowy, z punktu widzenia zastosowania budynku do celów dydaktyczno-naukowych, odegrał fizyk - Wiktor Biernacki (rys. 5). Wiktor Biernacki, odpowiedzialny za fizykę w WPI, aczkolwiek pełnił wszystkie obowiązki profesora, pozostawał ze względu na antypolską politykę władz rosyjskich na stanowisku docenta. Zakład Fizyki został zorganizowany bardzo starannie, nowocześnie i urządzony wzorowo, dając możność prowadzenia owocnej pracy zarówno pedagogicznej, jak i naukowej. Obok działu demonstracyjnego, zaopatrzonego obficie, Zakład obejmował bardzo dobrze zorganizowany dział ćwiczeń studenckich, obejmujący 86 zadań. Dział prac naukowych był dobrze wyposażony w zasadnicze precyzyjne przyrządy pomiarowe, środki pomocnicze, szczególnie z dziedziny optyki i elektryczności. Dobrze zorganizowany warsztat mechaniczny dopełniał całości.

 

Wiktor BiernackiRys. 5. Wiktor Biernacki

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

W roku akademickim 1899/1900, Profesor Biernacki wydał monumentalne dzieło (ponad 1500 stron) pt. "Fizyka cz. I i II" (po rosyjsku) z wykładów prowadzonych dla wszystkich studentów WPI (rys. 6).

Był on też twórczym fizykiem. Świadczy o tym szereg jego prac drukowanych w polskich czasopismach naukowych, takich jak "Prace matematyczno-fizyczne" i "Wiadomości matematyczno-fizyczne", w sprawozdaniach z posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, w "Przeglądzie Technicznym", oraz w czasopismach "Wszechświat" i "Tygodnik Ilustrowany", a także w czasopismach zagranicznych. Napisał szereg prac popularno-naukowych, tłumaczył książki. Przedstawiał najnowsze osiągnięcia współczesnej mu fizyki. Pisał o możliwości zastosowania fal elektromagnetycznych do zdalnego porozumiewania się, powtórzył doświadczenia Hertza i Marconiego. W rok po odkryciu promieni Roentgena napisał o tym artykuł. Przedstawiał najnowsze poglądy na budowę materii (rys. 7), pisał o szczególnej teorii względności, o "ciśnieniu energii promienistej", zjawisku Zeemana. Napisał kilka podręczników na temat prowadzonych wykładów z fizyki i ćwiczeń laboratoryjnych. Jego książka pt. "Nowe dziedziny widma" wydana w roku 1898 jest jednym z najpiękniejszych wkładów do historii fizyki w Polsce (rys. 8). Przełożył z języka angielskiego książki C.V. Boysa pt. "Fizyka" i J.Tyndalla pt. "Światło".

 

 

 
Fizyka 1
Fizyka 2
Rys. 6. Okładki I i II części "Fizyki" profesora Biernackiego
 
 
Przegląd Techniczny
Rys. 7. Artykuł profesora Biernackiego w "Przeglądzie Technicznym" z 1913 roku
Nowe dziedziny widma
Rys. 8. Okładka książki profesora Biernackiego pt. "Nowe dziedziny widma"

Był współzałożycielem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, członkiem Towarzystwa Miłośników Technicznych i Fizyczno-Matematycznych Umiejętności. W artykule wpomnieniowym o profesorze Biernackim w "Przeglądzie Technicznym" tak o nim pisze profesor Politechniki Warszwskiej Mieczysław Pożaryski:

W przedwojennych dziejach Kongresówki, ś.p. Wiktor Biernacki zaznaczył się jako wybitny fizyk - przede wszystkim pedagog, który wykształcił wielki zastęp młodzieży, szczególnie kształcącej się w technice. Obok zdolności popularyzatorskich, miał poczucie właściwego poziomu wiedzy, a pracując wiele z młodzieżą, niejednokrotnie znajdował sposobność, aby ją uczyć głębszego ujmowania zjawisk przyrody; chronił ją zarazem od dyletantyzmu i nieuctwa. Zasługi przed społeczeństwem polskim posiada niemałe. Należy mu się przeto szczególna wdzięczność i pamięć nieprzemijająca, przede wszystkim tam, gdzie pokolenie współczesne zbiera plony jego pracy.

Dla upamiętnienia tej wielkiej Postaci wmurowano pamiątkową tablicę w Audytorium Fizycznym (rys. 9) w Gmachu Fizyki, który to gmach powstał głównie przy jego współpracy.

Tablica pamiątkowa
Rys. 9. Pamiątkowa tablica ku czci profesora Biernackiego wmurowana w Audytorium
Fizycznym w Gmachu Fizyki

W roku 1905, na skutek strajków studentów domagających się polskiego języka wykładowego, uczelnia została zamknięta.

 

WSTECZ   DALEJ